Osutka sosny to groźna choroba, której sprawcą formy wiosennej jest kilka patogenów grzybowych z rodzaju Lophodermium. Porażają one głównie młode nasadzenia, do ok. 10 lat. Dotyczy to więc szkółek hodowlanych, młodników leśnych oraz dekoracyjnych nasadzeń w ogrodach.
Duże zagrożenie infekcją wiosną jest spowodowane większą podatnością młodych igieł na rozwój zarodników grzybów. Nowe, rozwijające się igły nie wykształciły bowiem jeszcze twardej i skórzastej skórki, trudniejszej do przeniknięcia przez askospory – dojrzałe zarodniki workowe grzyba.
Nie mniej niebezpieczne są grzyby powodujące jesienną formę osutki sony, tj. Sydowia polyspora, czy Cyclaneusma minus. Porażają one kilkanaście gatunków sosny na kilku kontynentach, w tym w Europie.
Skutkiem ich infekcji jest żółknięcie, brązowienie i zamieranie igieł, w trakcie którego pojawiają się podłużne kropki, zarodniki grzyba i poprzeczne plamki. Kolejną konsekwencją jest przedwczesne, masowe opadanie igieł. Obnażone z całorocznych elementów dekoracyjnych pędy i gałązki szpecą i osłabiają rośliny. Igły na nowych, wiosennych pędach mogą być natomiast krótsze i zdeformowane.
Charakterystycznym elementem rozpoznawczym choroby jest przebarwianie igieł, co najczęściej zaczynające się od dolnych partii roślin. Warto też mieć na uwadze, że choroba rozwija się najlepiej w wilgotne lata. Jest to więc praktyczna wskazówka do wzmożenia obserwacji kondycji zdrowotnej roślin i ewentualnych prac pielęgnacyjnych.
Jak w przypadku większości patogenów, również i u tej choroby duże znaczenie fitosanitarne odgrywa profilaktyka – higiena ogrodnicza. Dotyczy ona systematycznego usuwania i utylizacji opadłych, porażonych igieł, w których zimują zarodniki przetrwalnikowe, stanowiące źródło kolejnych infekcji.
Drugim elementem profilaktyki jest sadzenie roślin na odpowiednich stanowiskach i unikania miejsc charakteryzujących się zastoiskami powietrza i gromadzenia nadmiernej wilgotności. Sosny są roślinami o mniejszych wymaganiach dotyczących żyzności gleby. Potrzebują gleb lżejszych, przewiewnych, piaszczysto-gliniastych oraz miejsc dobrze nasłonecznionych.
Zapobiegawczo zaleca się także w ogrodzie sadzenie sosen w większych odstępach lub naprzemiennie z innymi gatunkami, które nie są narażone na tę grupę patogenów chorobotwórczych.
W walce ze sprawcami osutki sosny przydatne mogą okazać się też metody chemiczne – stosowanie standardowych środków grzybobójczych – fungicydów. Niestety, w oficjalnym rejestrze środków ochrony roślin MRiRW, który obecnie zawiera prawie 18 tys. produktów, nie ma dedykowanemu tej chorobie preparatu.
Można by natomiast użyć na własną odpowiedzialność preparaty, których substancją czynną jest np. azoksystrobina, tlenek lub wodorotlenek miedzi, dodyna, czy mieszanina azoksystrobiny i difenokonazolu. Zabiegi tymi środkami wykonuje się od maja do października, powtarzając je 2–3 razy, w odstępach 2–3-tygodniowych.
Przydatnym w ochronie nasadzeń ogrodowych przed infekcjami grzybowymi mogą okazać się także naturalne preparaty z grupy stymulatorów wzrostu i rozwoju. Ich substancją aktywną jest ekstrakt z grejpfruta.
